26/04/2021 14:20
Xem với cỡ chữ

VDB và con đường tiếp cận Quỹ Khí hậu xanh

Ban Vốn nước ngoài, NHPT (bài đăng Tạp chí HTPT, Tháng 3/2021 ).
Đến nay, chưa có tổ chức trong nước nào được Quỹ Khí hậu xanh (GCF) công nhận là Cơ quan Thực hiện Quốc gia (NIE). Với bề dày kinh nghiệm trong việc cho vay đầu tư dài hạn từ nguồn vốn ưu đãi và quản lý vốn nước ngoài, tính đến thời điểm hiện tại, Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB) là cơ quan duy nhất được Bộ Kế hoạch và Đầu tư (Cơ quan Thẩm quyền Quốc gia của GCF tại Việt Nam) tin tưởng, lựa chọn và đề cử để đăng ký trở thành NIE đầu tiên của GCF tại Việt Nam. 
Phần II  - Quá trình đăng ký trở thành NIE của GCF 
Như thông tin đã nêu ở phần trước (đăng trên Tạp chí Hỗ trợ phát triển số 168+169, tháng 1+2/2021), GCF là một trong những Quỹ tài chính khí hậu lớn nhất trên thế giới và GCF có nhưng quy tắc và tiêu chuẩn riêng trong hoạt động. Để được công nhận trở thành NIE của GCF không phải là một nhiệm vụ dễ dàng, yêu cầu tổ chức đăng ký phải đạt được những điều kiện và tiêu chuẩn khắt khe của GCF. Khác với các Quỹ tài chính khí hậu khác, GCF thẩm định năng lực và công nhận tổ chức đăng ký trên cơ sở lựa chọn các công cụ tài chính, quy mô dự án dự kiến và mức độ rủi ro về môi trường - xã hội của dự án dự kiến phù hợp với năng lực của chính tổ chức đăng ký. 
Mối cơ duyên GCF đến với VDB vào năm 2015, khi Bộ Kế hoạch và Đầu tư với vai trò là NDA đã giới thiệu tổ chức này với VDB khi thấy có những nét tương đồng trong hoạt động của 2 đơn vị: hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, cung cấp vốn cho các dự án được ưu tiên và có ý nghĩa đối với đời sống dân sinh… Điều này càng được khẳng định tại buổi làm việc cuối năm 2015, sau khi nghe VDB giới thiệu, các chuyên gia GCF đánh giá rất cao vai trò ngân hàng chính sách cũng như kinh nghiệm trong hoạt động đầu tư các dự án xanh như năng lượng tái tạo, tiết kiệm năng lượng, trồng rừng… và hoạt động quản lý vốn nước ngoài. Sau chuyến công tác của đoàn chuyên gia GCF, với sự ủng hộ của MPI, VDB đã chính thức được đề cử để đăng ký là NIE đầu tiên của Việt Nam. 
 Những lợi ích của VDB khi trở thành NIE của GCF tại Việt Nam
Thứ nhất, khi được phê duyệt trở thành NIE của GCF, VDB có cơ hội huy động nguồn tài chính cho các mục tiêu chống biến đổi khí hậu với những điều kiện rất ưu đãi và nhiều hình thức phong phú, cụ thể: có thể hình thức viện trợ không hoàn lại cho các dự án thích ứng với biến đổi khí hậu, không có khả năng hoàn vốn trực tiếp, hoặc cho vay với điều kiện ưu đãi tương đương vốn ODA và bảo lãnh trách nhiệm trả nợ đối với các dự án giảm thiếu tác động của biến đổi khí hậu có doanh thu trực tiếp, có khả năng trả nợ vốn vay hoặc kết hợp các hình thức để tăng hiệu quả từ nguồn tài chính này đối với các dự án đầu tư. Điều này càng có ý nghĩa khi nguồn vốn ODA dành cho Việt Nam ngày càng giảm dần kể từ khi Việt Nam trở thành quốc gia có mức thu nhập trung bình.
Thứ hai, là cơ hội để VDB tiếp cận và học hỏi trình độ quản lý theo tiêu chuẩn quốc tế. Từ các yêu cầu của GCF khi xin phê duyệt là NIE cũng như trong quá trình thực hiện chức năng của đơn vị này, các tổ chức đăng ký phải chứng minh bằng khả năng, kinh nghiệm sẵn có cũng như hoàn thiện năng lực trong trường hợp chưa đáp ứng về quản lý tín dụng, quản lý nguồn vốn, hoàn thiện nhân lực theo các tiêu chuẩn quốc tế. 
Thứ ba, hàng năm, GCF dành những khoản tiền không nhỏ nhằm tăng cường năng lực cho các tổ chức NDA, NIE. Sau khi được công nhận là NIE, VDB có nhiều cơ hội để nâng cao năng lực thông qua các gói hỗ trợ kỹ thuật: về hoàn thiện thể chế, tăng cường khả năng cho cán bộ VDB với các chương trình học tập trong và ngoài nước…. 
Thứ tư, GCF là tổ chức tài chính toàn cầu, với sự tham gia của 194 nước, với hàng trăm NIE, MIE trên khắp thế giới. Vì vậy khi tham gia vào tổ chức tài chính này, VDB được mở ra cơ hội hợp tác với các tổ chức nước ngoài thông qua các diễn đàn các hoạt động được tổ chức hàng năm. 
Thứ năm, được phê duyệt là NIE của GCF, nhất là NIE đầu tiên tại Việt Nam VDB sẽ khẳng định được vị thế, uy tín của mình, không chỉ với các cơ quan trong nước, mà còn với các tổ chức nước ngoài. 
Với những lợi ích như đã nêu trên, liệu thủ tục xét duyệt NIE của GCF có đơn giản? 
Tổ chức ứng cử làm NIE cần lập bộ hồ sơ chứng minh năng lực theo mẫu của GCF với khoảng 100 câu hỏi các tiêu chí về các vấn đề:
(i) Khung pháp lý, cơ cấu tổ chức, kế hoạch chiến lược, khung kiểm soát, quản trị rủi ro, đấu thầu, tình hình tài chính, chuẩn mực đạo đức, phòng chống tham nhũng…; 
(ii) Quy trình, sổ tay, hồ sơ dự án đã thực hiện để chứng minh kinh nghiệm đối với công cụ tài chính đăng ký; 
(iii) Các tiêu chuẩn về môi trường - xã hội và giới; 
Các câu trả lời phải được thực hiện toàn bộ bằng tiếng Anh, và mỗi câu trả lời cần kèm theo các tài liệu về các hoạt động của tổ chức đó đã thực hiện để chứng minh. 
Bộ hồ sơ đăng ký nêu trên sẽ được GCF thẩm định thông qua 3 giai đoạn: Giai đoạn I thực hiện bởi Ban thư ký GCF rà soát; Giai đoạn II thực hiện bởi Hội đồng thẩm định (đơn vị độc lập); Giai đoạn III: Hội đồng GCF đưa ra quyết định cuối cùng, ra quyết định công nhận hay không công nhận tổ chức đăng ký là NIE. 
Thời gian GCF thẩm định hồ sơ tối thiểu là 6 tháng, tùy vào mức độ cung cấp đầy đủ các thông tin, tài liệu của tổ chức đăng ký. Tuy nhiên, trên thực tế, thời gian trung bình để GCF thực hiện thẩm định giai đoạn I và II đối với các tổ chức từ 11 đến 60 tháng. Các tổ chức được công nhận trong thời gian ngắn thường là các tổ chức đa phương lớn như Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB); Chương trình Phát triển Liên Hợp quốc (UNDP), được công nhận hoạt động tại nhiều quốc gia trên thế giới; hoặc các tổ chức tài chính của các nước phát triển: Ngân hàng Tái Thiết Đức (KFW); Cơ quan phát triển Pháp (AFD), Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA)….
Những thuận lợi và khó khăn của VDB trong quá trình đăng ký là NIE của GCF
Về thuận lợi
Một là, về chính sách: tôn chỉ, mục đích hoạt động của GCF phù hợp với chính sách, phương hướng hoạt động của VDB. Do là một ngân hàng chính sách, VDB hoạt động theo chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Chính phủ, trong đó có Chiến lược tăng trưởng xanh và Chiến lược chống biến đổi khí hậu của quốc gia.
Hai là, được ủng hộ tích cực và nhiệt tình của các cơ quan, tổ chức, Đầu tiên cần nhắc đến sự ủng hộ của MPI với tư cách là NDA. Sau khi giới thiệu và đề cử VDB là tổ chức đăng ký là NIE đầu tiên của Việt Nam, MPI đã tạo điều kiện cho VDB tham gia nhiều hoạt động liên quan đến GCF hỗ trợ cho quá trình hoàn thiện hồ sơ đăng ký, cũng như góp tiếng nói ủng hộ VDB trong các cuộc họp thường niên với Hội đồng GCF. 
Nhờ có sự hỗ trợ của các đối tác lâu năm, thân thiết KFW, GIZ, UNDP… VDB đã vượt qua những bỡ ngỡ ban đầu trong quá trình xây dựng bộ hồ sơ đăng kí, cụ thể KFW đã cung cấp một khoản tài chính và mời 02 chuyên gia có kinh nghiệm của Frankfurt School hỗ trợ cho VDB trong vòng 06 tháng (từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2016) đê xây dựng bộ hồ sơ đăng ký ban đầu. 
Ba là, có sự chỉ đạo sáng suốt của các cấp Lãnh đạo VDB về chủ trương của Hội đồng quản trị, Ban Điều hành; sự phối hợp có hiệu quả và tích cực của các đơn vị thuộc Hội sở chính trong quá trình làm việc với chuyên gia nước ngoài hay cung cấp thông tin, tài liệu để xây dựng hồ sơ đăng kí, giải trình các vấn đề do GCF yêu cầu.
Bốn là, bề dày kinh nghiệm của VDB trong quản lý cho vay các dự án xanh, quản lý nguồn vốn nước ngoài và năng lực tốt của đội ngũ cán bộ tác nghiệp trực tiếp. 
Về khó khăn:
Bên cạnh những thuận lợi, VDB cũng gặp tương đối khó khăn khi xây dựng, hoàn thiện bộ hồ sơ đăng ký làm NIE của GCF, cũng như trong quá trình giải trình các vấn đề do chuyên gia GCF đặt ra, đó là:
(1) Về chính sách: VDB là ngân hàng chính sách của Việt Nam, thực hiện các nghiệp vụ tín dụng, bảo lãnh… theo quy định của Chính phủ Việt Nam, trong khi đó, GCF yêu cầu các chính sách áp dụng đối với nguồn vốn do GCF tài trợ phải đạt tiêu chuẩn quốc tế. 
Cùng với đó, VDB còn thiếu nhiều chính sách, quy trình so với yêu cầu của GCF trong đó có thể kể đến như quy trình công khai thông tin, quy trình về giám sát và giải quyết xung đột lợi ích… đặc biệt là không có chính sách nội bộ về môi trường - xã hội và chính sách về giới. 
(2) Bộ máy tổ chức của VDB cũng có nhiều điểm khác biệt so với yêu cầu của GCF: 
So với tiêu chuẩn trở thành NIE của GCF, VDB không có Ủy ban quản lý nợ có, Ủy ban Kiểm toán; đơn vị chuyên trách thẩm định về môi trường - xã hội và giới trong khi đây là những vấn đề GCF rất chú trọng và yêu cầu bắt buộc phải có.
(3) Thu thập một khối lượng tài liệu và thông tin khổng lồ để trả lời và chứng minh năng lực về tất cả các vấn đề nêu trong bộ hồ sơ đăng ký cũng như những lần giải trình tiếp theo: các văn bản pháp quy của Nhà nước liên quan, các quy định, quy trình nghiệp vụ và các tài liệu chứng minh việc áp dụng những quy định này (ví dụ như hồ sơ dự án, biên bản kiểm tra dự án, biên bản họp Hội đồng kỷ luật, Hội đồng thi đua khen thưởng...). Theo thống kê qua 2 giai đoạn thẩm định, bộ hồ sơ và các tài liệu gửi kèm của VDB là khoảng 10.000 trang. Toàn bộ các văn bản này phải được dịch sang tiếng Anh. 
(4) Các cán bộ Ban Vốn nước ngoài tham gia tổ GCF đều là các cán bộ có năng lực, trình độ tiếng Anh, có kinh nghiệm và hiểu biết về nghiệp vụ của VDB nhưng đều là các cán bộ kiêm nhiệm, vừa phải hoàn thành các công việc chuyên môn được giao, vừa phải giải trình hồ sơ GCF. Bên cạnh đó, thời hạn các chuyên gia GCF yêu cầu VDB giải trình thường ngắn trong khi nhiều vấn đề đặt ra rất quan trọng, thậm chí cần có sự quyết định của Hội đồng quản trị. Điều đó gây ra những áp lực căng thẳng trong công việc đối với đội ngũ cán bộ thực hiện. 
  (5) Một số khó khăn khác như: Trong quá trình nộp hồ sơ đăng ký làm NIE, nhóm cán bộ tác nghiệp thường xuyên phải trao đổi với chuyên gia GCF không chỉ qua email mà còn qua các buổi hội đàm trực tuyến (conference call). Các chuyên gia của GCF ở tại nhiều nước: Hàn Quốc, Mỹ, Philippin, Đức… do đó, các cuộc trao đổi trực tuyến được diễn ra sau giờ làm việc do chênh lệch múi giờ. Mặt khác cơ sở vật chất của VDB còn hạn chế, thiếu các thiết bị chuyên dụng, cũng là khó khăn cho quá trình thực hiện của cán bộ. 
Các dấu mốc trong quá trình VDB đăng ký trở thành NIE của GCF
Tranh thủ những thuận lợi, khắc phục khó khăn, VDB đã thực hiện hoàn thành khối lượng công việc lớn trong quá trình đăng ký làm NIE của GCF với các dấu mốc đáng nhớ: 
- Theo đề nghị của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, VDB có Công văn số 1971/NHPT-VNN ngày 4/5/2015 cử Trưởng Ban và Phó Trưởng Ban Vốn nước ngoài làm đầu mối tiến hành thủ tục đăng ký và xây dựng năng lực để được GCF công nhận làm NIE.
- Từ ngày 19 đến 22/8/2015, Trưởng Ban Vốn nước ngoài được cử làm đại diện tham gia Đoàn công tác của Bộ Kế hoạch và Đầu tư dự Hội thảo của GCF tổ chức tại trụ sở chính của GCF tại Songdo, Hàn Quốc để giới thiệu về VDB cũng như khẳng định mong muốn tham gia GCF của VDB.
- Ngày 29/9/2015, VDB chính thức được Bộ Kế hoạch và Đầu tư đề cử với GCF để đăng ký trở thành NIE (thư của Bộ KH&ĐT gửi GCF).
- Ngày 23/1/2017, VDB bắt đầu nộp hồ sơ đăng ký trở thành NIE cho GCF.
- Ngày 26/6/2017, Chủ tịch Hội đồng Quản trị VDB Phạm Quang Tùng tham gia buổi làm việc với Tổng Giám đốc GCF Howard Bamsey, khẳng định mong muốn trở thành NIE của GCF, đồng thời cam kết VDB hoàn thiện một số chính sách khi được công nhận là NIE của GCF. 
- Ngày 22/2/2019, GCF thông báo kết thúc thẩm định giai đoạn I và bắt đầu chuyển sang giai đoạn II. Kết thúc giai đoạn I, ngoài hồ sơ nộp lần đầu, VDB phải thực hiện 3 vòng giải trình và cung cấp bổ sung thông tin, tài liệu theo yêu cầu của GCF.
- Giai đoạn II: Đến nay, VDB đã thực hiện xong 3 vòng giải trình giai đoạn II theo yêu cầu của GCF. Tổng số văn bản, tài liệu VDB đã cung cấp cho GCF để chứng minh năng lực là 264 văn bản, tài liệu. Một số hoạt động nổi bật của VDB trong năm 2020 để đẩy nhanh quá trình được công nhận là NIE có thể kể đến như:
+ Ngày 13/6/2020, VDB đã tổ chức buổi Hội thảo về tài chính khí hậu và ngân hàng xanh tại Việt Nam với sự tham gia của Văn phòng Chính phủ, Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư tại Đà Nẵng.
+ Từ 8-11h ngày 14 đến 16/12/2020, VDB đã tham gia khóa đào tạo trực tuyến về chính sách môi trường - xã hội và giới theo đề nghị của GCF với đại diện của các Ban Vốn nước ngoài, Ban Quản lý rủi ro tín dụng, Ban Kiểm tra giám sát... để đảm bảo việc VDB có thể áp dụng và thực hiện chính sách môi trường - xã hội và giới của GCF sau khi trở thành NIE.
+ Ngày 18/12/2020, VDB ban hành Quyết định thành lập Tổ công tác thẩm định cấp viện trợ từ nguồn vốn của GCF và Tổ công tác thẩm định về môi trường - xã hội và giới để thực hiện các dự án/chương trình của GCF theo Quyết định số 488/QĐ-NHPT và Quyết định 489/QĐ-NHPT.
+ Ngày 28/12/2020, VDB ban hành Sổ tay cấp quản lý cấp viện trợ từ nguồn vốn GCF kèm theo Quyết định số 515/QĐ-NHPT.
Đến nay, sau những nỗ lực không ngừng nghỉ để hoàn thiện hồ sơ chứng minh năng lực nhằm đáp ứng các điều kiện và tiêu chuẩn khắt khe của GCF, về cơ bản, VDB đã đáp ứng được hầu hết các điều kiện trở thành NIE của GCF. Dự kiến hồ sơ đăng ký của VDB sẽ được trình kỳ họp Hội đồng GCF B.28 sẽ diễn ra vào tháng 3/2021, thắp lên hy vọng lớn cho VDB được công nhận là NIE đầu tiên của Việt Nam. Đây là thành quả tốt đẹp cho sự cố gắng không mệt mỏi trong suốt thời gian dài VDB kiên định với mục tiêu trong bối cảnh hoạt động còn nhiều khó khăn. Và điều này càng có ý nghĩa đặc biệt trong quá trình tái cấu trúc của VDB, mở ra cơ hội mới cho VDB trong các hoạt động mang tầm quốc tế ./.
Tìm theo ngày :

Khách online:23486
Lượt truy cập: 11609787